25 Kasım 1925 tarihinde mecliste kabul edilen 671 No'lu "Şapka İktisası Hakkında Kanun" ile TBMM üyeleri ve devlet memurlarına başlık olarak şapka giyilmesi zorunluluğu getirildi ve halk da buna aykırı bir alışkanlığın devamından menedildi. Kanun, 28 Kasım 1925 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. 1982 anayasasının 174. maddesine göre inkılap kanunlarından olan bu kanun değiştirilmesi teklif dahi edilemez kanunlar arasındadır ve uygulanmasa da halâ yürürlüktedir.
Bu kanuna göre bütün erkekler şapka giymek zorunda olduklarından ortaokul ve lise kız ve erkek öğrencileri de öğrenci şapkası olarak biçimlendirilmiş şapka ile okula gitmek zorundaydılar. Daha sonra bu mecburiyet kız öğrenciler için uygulanmadı. Yıllar sonra erkek öğrencilerden de bu mecburiyet kaldırıldı.
Şimdi gelelim şapka maceramıza!
İlkokuldan sonra Adıyaman Lisesi bünyesindeki orta okula kaydolmak için, ceket, kravat ve öğrenci şapkası gerekiyordu. Babam ceket ve kravatı temin etmişti. Sıra şapkadaydı. Öğrenci şapkası kırtasiyecilerde satılıyordu. O zaman (1963) Adıyaman’da üç kırtasiye dükkânı vardı. Şapkalar büyüklüğüne göre 4, 5 ve 6 numara idi. En büyük numara bile bana küçük geliyordu. Üç kırtasiyede de daha büyüğü yoktu. Çaresiz kalmıştık. Ya okula gitmekten vaz geçecektik ya da kafama uygun bir şapka bulmalıydık.
Çaresizliğimizi gören babamın bir tanıdığı babama:
“Çarşı Camiinin karşısındaki terzi aynı zamanda şapka da dikiyor. Çocuğu götür, ona uygun bir şapka diktir” deyince sevinçle o terziye gittik.
Babamla pazarlık edip anlaştılar. Terzi bana:
“Şu iskemleye otur da kafanın ölçüsünü alayım” dedi ve mezura ile kafamın arkasından alnıma doğru kafamın ölçüsünü aldı ve ömrüm boyu unutamadığım şu cümleyi kurdu:
“Ha! Öff! Bu nasıl kafa ula! 54 buçuk santim” dedi. Parasını aldı ve iki gün sonra gelip şapkamı almamı söyledi.
O sevinçle iki gün sonra gidip şapkamı aldım ve ortaokulu bitirinceye kadar okulda ve çarşıda kafamda taşıdım.
Okula şapkasız gidenler hem dayak yer hem de okula alınmazdı. Çarşıda şapkasız gezen öğrenciler öğretmenlere görünmemek için yollarını değiştirirlerdi. Okulda her sabah bir önceki gün çarşıda öğretmeni görü de şapkayla asker selamı vermeyenler dayak yerlerdi.
Şehirde tek lise şimdiki Demokrasi Parkında olup Ortaokulla beraber aynı yönetimle yönetilir ve aynı öğretmenlerce okutulurlardı. 1965-66 öğretim yılının ikinci yarısında Alitaşı mevkiindeki binaya taşındığında ben ortaokul son sınıfta idim.
Sonraki yıllarda filen yürürlükten kaldırılmış ancak 12 Mart 1971 darbesinden sonra öğrencilerin şapka mecburiyeti resmen ve tamamen yürürlükten kaldırılmıştır.
