Son günlerde siyaset kulislerinden ekranlara, oradan da sosyal medyanın linç kültürüne taşınan bir kavram var: "Düşkün ilan etmek." CHP lideri Sn. Kemal Kılıçdaroğlu üzerinden yürütülen bu haksız ve yanlış tartışmada, yüzyıllardır kadim bir edep ve erkan süzgecinden geçerek bugüne ulaşmış bir inanç kavramının, günlük siyasi hesaplaşmalara meze edildiğine üzülerek şahit oluyoruz. Bu kirli oyun aklıselime yenik düşecektir. Kaldı ki, Kimin ne kadar itikatlı olduğunu ancak yüce Allah bilir.
Baştan açıkça söylemek gerekir: İnsanları inançları üzerinden vurmak, kutsal değerleri siyasi polemiklerin sopası haline getirmek ne ahlaka ne de vicdana sığar. "Biz düşkün ilan ettik, oldu" demekle, ekran karşısına geçip ya da klavye başında nara atarak bir insanı "hain" ya da "düşkün" ilan etmekle bu işler yürümez.
Bu yolu, bu erkanı bilen her can bilir ki Alevilikte "düşkünlük", öyle ulu orta verilen siyasi bir karar ya da bir mahalle baskısı aracı değildir. Düşkünlük kurumunun temelinde Hacı Bektaş-ı Veli’nin o meşhur ve sarsıcı düsturu yatar: "Eline, beline, diline sahip ol!"
Peki, Alevi inancında kim düşkün ilan edilir ve bu süreç nasıl işler?
#Düşkünlük, bir kişinin toplumsal ve ahlaki sınırları ağır biçimde ihlal etmesi durumudur. Bir canın haksız yere cana kıyması, kul hakkı yemesi, hırsızlık yapması, eşine veya ailesine zulmetmesi, topluma açıkça zarar verecek yüz kızartıcı suçlar işlemesi ya da verdiği ikrardan (sözden) dönerek bir başkasının mağduriyetine sebep olması düşkünlük sebebidir. Ancak burada en kritik nokta yargılama usulüdür.
#Alevilikte kimse gıyabında, arkasından konuşularak ya da sosyal medya mahkemelerinde yargılanmaz. Düşkünlük hükmü ancak Cem meydanında, Dar’a durularak, Dedelerin (Pirlerin) ve tüm canların rızalığıyla verilir. Bu meydanda dedikoduya, siyasi öfkeye, varsayıma yer yoktur. Ortada bir iddia varsa, o iddianın somut delillerle, şahitlerle ve hakikatle ispatlanması şarttır. Taraflar yüzleştirilir, mağdurun hakkı teslim edilir, suç sabit görülürse kişi toplumsal bir yaptırım olarak "düşkün" ilan edilir ve cemevine alınmaz, kendisiyle selam sabah kesilir. Ta ki hatasından dönüp, mağdurun rızalığını alıp, yeniden Dar’a durup arınana kadar...
Bugün yapılan ise bu kadim hukukun tam tersidir. İnsan onurunu ayaklar altına alarak, hiçbir somut belgeye ve hakikate dayanmadan, sadece siyasi öfkeyle bir insana "düşkün" damgası vurmak; aslında o kavramın içini boşaltmak ve bizzat "diline sahip olamamak" demektir. İspat edilmemiş her ağır itham, dönüp dolaşıp o sözü söyleyeni yaralar.
Siyaset eleştirilir, politikalar tartışılır, hatalar konuşulur; bunların hepsi demokrasinin gereğidir. Ancak inançların en hassas mekanizmalarını siyasi linç malzemesi yapmak kimseye kazandırmaz. Siyasetin dili sert olabilir ama inancın dili edeptir, rızalıktır, hakikattir.
Kavramları yerli yerinde kullanmak, insan onurunu korumak ve belgesiz, isbatsız ithamlardan uzak durmak her şeyden önce bir vicdan borcudur. Sözün özü, bu kadim yolun bize öğrettiği o tek cümlede saklıdır:
Edep yahu!