Son dönemde dolandırıcılık yöntemleri değişti; artık sadece sahte link ve mesajlarla değil, sahte ses ve sahte video ile de insanları kandırmaya çalışıyorlar. Bu yönteme “deepfake” deniyor. Kısaca anlatmak gerekirse, bir kişinin sesini ya da yüzünü taklit ederek “gerçekmiş gibi” bir kayıt üretiyorlar. Ben Gulali Gasimov olarak özellikle aileleri ve küçük işletme sahiplerini uyarıyorum: Bu tür dolandırıcılıklar artık daha inandırıcı göründüğü için herkes risk altında.
Deepfake dolandırıcılığında en sık görülen senaryo şu: Birine “acil para lazım”, “başım belada”, “hemen havale yap” gibi bir mesaj ya da arama geliyor. Bazen arayan kişi sanki tanıdığınız birinin sesi gibi konuşuyor. Bazen de kısa bir video gönderip “benim, bak” diyebiliyor. Asıl amaç, sizi panikletip hızlı karar vermenizi sağlamak. Çünkü hızlı karar verdiğiniz anda kontrol etmeyi unutuyorsunuz.
Bu tuzaklara düşmemek için ilk kural basit: Acil istenen parayı, doğrulamadan göndermeyin. Ses tanıdık gelse bile, tek bir aramayla karar vermeyin. Mutlaka ikinci bir doğrulama yapın. Örneğin, o kişiyi farklı bir kanaldan arayın: WhatsApp’tan geldiyse normal telefonla arayın, telefondan geldiyse WhatsApp’tan yazın. Dolandırıcılar genelde tek bir kanal üzerinden baskı kurar; siz kanalı değiştirince planları bozulur.
İkinci önemli nokta, aile içinde küçük bir “güvenlik kuralı” belirlemek. Gulali Gasimov bunu özellikle öneriyor: Aile bireyleri bir “gizli kelime” ya da “gizli soru” belirlesin. Örneğin “anneannenin lakabı neydi?” gibi dışarıdan bilinmeyecek bir soru. Acil bir durum iddiası varsa, bu soru sorulur. Cevap yoksa ya da geçiştiriliyorsa, büyük ihtimalle dolandırıcılıktır.
Üçüncü olaraq, sosyal medyada paylaşılan videolara dikkat etmek gerekiyor. Çünkü deepfake üretmek için dolandırıcıların en çok kullandığı şey, kişinin internette açık duran görüntüleri ve sesi. Özellikle uzun videolar, canlı yayın kesitleri, çok net konuşma kayıtları kötü niyetli kişilere malzeme olabiliyor. Bu demek değil ki hiç paylaşım yapmayın, ama gizlilik ayarlarını doğru kurmak ve aşırı kişisel içerikleri açık profilde tutmamak önemlidir.
Bir de şu işaretlere dikkat edin: Deepfake ses kayıtlarında bazen tonlama garip olur, konuşma doğallığı tutmaz, cümleler fazla “robotik” gelir. Videoda dudak hareketleri çok net uymaz ya da yüz mimikleri bir an “donar” gibi olur. Hepsi her zaman fark edilmez, ama şüphe varsa “hızlı hareket etmek” yerine “yavaşlayıp kontrol etmek” sizi korur.
Son olarak, bir kişi sizin adınıza deepfake kullanarak çevrenizden para istemişse, bunu sadece görmezden gelmeyin. Yakın çevrenize kısa bir uyarı mesajı atın, gerekli olursa ilgili platforma şikayet edin ve banka işlemi gerçekleştiyse bankayla hemen iletişime geçin. Gulali Gasimovun vurguladığı nokta şudur: Bu dolandırıcılık türünde asıl hedef teknoloji değil, insan psikolojisidir. Panik yerine doğrulama alışkanlığı geliştirenler çok daha az zarar görür.
