İyi seçilmiş bir ergonomik ofis koltuğu yanlış yükseklikteki bir masayla veya göz hizasının altında duran bir ekranla birlikte kullanıldığında kendi ayarlarını kullanamaz hale gelir.
Ergonomi kelimesi ürün etiketlerinde sık geçtiği için anlamı da bulanıklaşmıştır. Pratikte tek bir şey ifade eder: kişinin vücut ölçüsüne ve yaptığı işe uyacak biçimde ayarlanabilirlik. Ayar imkanı olmayan bir ürünün ergonomik olarak tanımlanması, ölçüsü sabit bir ayakkabının herkese uyduğunu söylemeye benzer.
Zincirin halkaları
Bu halkaların sırası da önemlidir. Önce oturma yüksekliği belirlenir, sonra masa ve ekran bu yüksekliğe göre konumlanır. Sıra tersine döndüğünde kişi masaya uymak için kendi pozisyonunu bozar.
Masa başı bir çalışma alanında birbirini etkileyen beş unsur vardır: koltuk, masa yüksekliği, masa derinliği, ekran konumu ve aydınlatma. Bunlardan biri yanlış kurulduğunda kişi vücuduyla telafi etmeye çalışır ve yorgunluk oradan doğar.
Masa derinliği örneğin ekran mesafesini belirler. Ekranın göz ile arasında rahat bir okuma mesafesi kalmıyorsa kişi öne eğilir veya geriye kaykılır. Her iki durumda da sırt desteği devre dışı kalır. Aynı şekilde ekranın üst kenarı göz hizasının belirgin biçimde altındaysa baş öne eğik durur ve boyun gün boyu bu pozisyonda kalır.
Ayarlanabilirlik neyi kapsar
Bir koltuğun ergonomik sayılabilmesi için hangi ayarları taşıması gerektiği kullanım süresine göre değişir. Gün boyu masada geçen bir iş için şu noktaların ayarlanabilir olması beklenir: oturma yüksekliği, sırtlık yüksekliği, sırtlık açısı, oturma derinliği ve kolçak yüksekliği. Bunlara mekanizma direncinin kullanıcı ağırlığına göre ayarlanması da eklenir.
Ayarların varlığı tek başına yetmez, kullanıldıklarından da emin olmak gerekir. Ofislerde sık rastlanan durum şudur: koltuk yeterli ayarı taşır ama kullanıcı hangi kolun ne işe yaradığını bilmez. Teslim sırasında kısa bir kullanım anlatımı yapılması, alınan özelliklerin gerçekten işe yaramasını sağlar.
Ayar aralığının genişliği de kağıt üstünde görünmeyen bir farktır. İki koltuk aynı ayarları taşıyor olabilir ama birinin yükseklik aralığı dar, diğerininki geniştir. Boy ortalamasının dışında kalan kullanıcılar için bu aralık belirleyicidir. Toplu alım yapılırken en uzun ve en kısa kullanıcının aynı modelde rahat edip edemeyeceği kontrol edilmelidir.
Ortak alanlarda tek ölçü sorunu
Paylaşımlı masalarda ve vardiyalı çalışılan birimlerde koltuk her gün başka bir kişi tarafından kullanılır. Bu düzende ayarların kolay ve hızlı yapılabilmesi, ayar sayısından daha önemlidir. Kilitli ve zor erişilen kollar yerine oturur oturmaz ulaşılabilen ayar noktaları tercih edilir.
Aynı sorun toplantı odalarında farklı biçimde ortaya çıkar. Toplantı koltuklarında uzun süreli masa başı ayarlarına gerek yoktur ama oturma yüksekliğinin masa tablasıyla uyumu önemlidir. Toplantı masası yüksekliği ile koltuk yüksekliği arasındaki ilişki kurulmadığında katılımcılar ya masaya çok yakın ya da masadan uzak oturur.
Ortak alanlarda bir de temizlik boyutu vardır. Farklı kişilerin kullandığı koltuklarda döşeme yüzeyinin silinebilir olması ve kolçakların sık temas eden bölümlerinin kolay temizlenmesi beklenir. Bu ihtiyaç, döşeme seçiminde kumaşın dokusundan çok yüzey davranışını öne çıkarır.
Yerleşim de ergonominin parçası
Işık yönü çoğu ofiste sonradan fark edilen bir sorundur. Pencereye sırtı dönük yerleşen ekranlarda yansıma oluşur, pencereye karşı yerleşenlerde ise gözü zorlayan bir arka plan parlaklığı doğar. Masaların pencereye yan gelecek şekilde konumlanması bu iki sorunu da azaltır.
Kablo düzeni ise ayak alanını belirler. Masa altında dolaşan kablolar ve yerde duran ara birimler ayakların rahat konumlanmasını engeller. Kablo kanalı ve masa üstü geçiş elemanları küçük detaylar gibi görünse de oturma pozisyonunu doğrudan etkiler.
Ergonomik bir düzen kurmak isteyen şirketler için en pratik yol, koltuk seçimini yerleşim planıyla birlikte ele almaktır. Proje bazlı çalışan üreticilerde keşif adımı zaten bu ilişkiyi görmek için vardır: ölçü, ışık ve kullanım profili aynı anda değerlendirildiğinde seçilen parçalar birbirini destekler.
