Adıyaman vilayeti, Anadolu’da bulunan Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yer alan Adıyaman il yönetiminin merkezi olarak bilinen şehirdir. Kuzey yönünde Çelikhan, doğu yönünde Kâhta, güneydoğu yönünde Samsat ve Atatürk Barajı sularıyla güney kısmında Fırat Nehri ve batıda da Besni ve Tut ilçeleri ile çevrili olan bir şehirdir. Bu şehrin merkezi yani çarşısı eskilerden beri daha çok Adıyaman Kalesi etrafında toplanmıştır. 1954 yılında il yani vilayet olduktan sonra kısmen yayılmış ve büyümüştür. Ama komşu illerle kıyaslandığında hala büyük bir köy daha da iyimser olmak istenirse büyük bir kasaba ya da belde durumundadır, diye biliriz. Bu şehrin rakımı yani deniz seviyesinden yüksekliği takriben 669 metre gibi ölçülmüştür. Bunu yanında bu şehrin merkezinin bulunduğu alan, yani merkez yüz ölçümü yaklaşık aşağı yukarı 1.814 km²dir.
Uzun bir süre ve eskiden beri çeşitli kaynaklarda Hısn-ı Mansûr adı kullanılsa da asıl ve gerçek ve de en eski yerel kaynaklarda Semsur adı kullanılmıştır ve hala da kullanılmaktadır. Bu şehrin şehir merkezinin yerleşim yeri çok eski dönemlere kadar uzandığı bilinmektedir. Bu şehirde tarihten beri Hititler, Hurriler, Mitanniler, Kurdiyanlılar, Kummuhlar, Asuriler, Persler, Seleukosiler, Kommagene Krallığı yönetimi ile Romalılar ve Bizanslılar farklı zamanlarda hüküm sürmüşlerdir. 7. yüzyıldan başlayarak Arap İslâm akınları bu şehre doğru başlamış bu akınların sonucunda 670’li yıllarda Adıyaman’ın merkezini de kapsayan Emevî hakimiyeti başlamıştır. Bazı kaynaklara göre ve çeşitli rivayetlere göre Emevî ordusunun komutanlarından olan Mansûr bin Caven’ın emriyle bugünkü Adıyaman Kalesi yapıldı, diye bilinmektedir. Ardından 758’de Abbâsî egemenliğine geçen Hısn-ı Mansûr, 926-958 yıllarında Hamdaniler yönetiminden sonra tekrar Bizans İmparatorluğu eline geçmiştir. 11. yüzyılın başlarında Türk göçlerine ve hücumlarına maruz kalan Adıyaman, sonrasında 1066'da Selçukluların eline geçmiştir. Ardından Artuklular, Eyyûbîler, Selçuklular, İlhanlılar, Akkoyunlular, Dulkadiroğulları ve Memlüklülerin hakimiyetinden sonra 1515 yılında Osmanlı İmparatorluğu hakimiyetine geçmiştir.
Osmanlı İmparatorluğu yönetiminde 1519'da Maraş eyaletine bağlı bir sancak olan Adıyaman, 1531 yılında Elbistan sancağına geçerek bir kazaya dönüştürüldü. 1519 ve diğer yıllarda Adıyaman merkezinde genel olarak 1.000 yakın Müslüman nüfus, 500 ve üzerinde de gayrimüslim nüfus olduğu tahmin edilmektedir. Hısn-ı Mansûr yani en eski adıyla Semsur şehri 1563 yılında tekrar Osmanlı kararları sonucunda Maraş'a eklendi ve uzun yıllar Maraş’a bağlı kaldı. Tanzimat Fermanı’ndan sonra çeşitli düzenlemelerle 1841'de kazaya dönüştürüldü. Ardından 1849'da Diyarbakir (Diyar-ı Bekiro, Amid, Amed)’e sancak olarak bağlandı. Yaklaşık olarak 10 yıl sonra 1859'da Malatya ilinin sancağına ardından 24 yıl aradan sonra 1883'te de El-Eziz(Elazığ) Harput vilayetine bağlandı. Türkiye Cumhuriyeti kurulunca Cumhuriyet dönemi dediğimiz dönemde Hısn-ı Mansûr, 1923'ten başlayarak 1954 yılına kadar Malatya'nın bir ilçesi olarak kaldı. Sonunda ve nihayet (!) 22 Haziran 1954'te Adıyaman resmi olarak vilayet oldu.
Bu şehir vilayet olduktan sonra bilinen kaynaklara bağlı olarak şehir merkezindeki belediye hizmetlerini, belediye başkanlığını kimler; hangi ekiple gerçekleştirmiş buna kısaca bakalım: Adıyaman’ın bilinen kaynaklara göre ilk belediye başkanı yani şehremini Abuzer AĞAR’dır. Sayın Abuzer AĞAR, 1918-1926 kimi kaynaklara göre 1920-1926 yıllarında Cumhuriyet Halk Partisi çatısı altında Adıyaman’a belediye başkanlığı yapmıştır. Kendisi hakkında fazla bilgi yoktur. Abuzer AĞAR’dan sonra Ahmet BAYILLIOĞLU, 1926-1930 yılları arasında Cumhuriyet Halk Partisinden seçilerek 4 yıl Adıyaman’ın ikinci belediye başkanı olarak görev yapmıştır.
Hacı KELEŞ, 1930-1932 yılları arasında 2 yıl gibi kısa bir sürede Cumhuriyet Halk Partisinden belediye başkanı seçilerek görev yapmıştır.
Ziya TANDOĞAN, 1932-1942 yılları arasında 10 yıl gibi uzun bir sürede Cumhuriyet Halk Partisinden belediye başkanı seçilerek görev yapmıştır.
Rıza BİNZET, 1942-1946 yılları arasında 4 yıl gibi bir sürede Cumhuriyet Halk Partisinden belediye başkanı seçilerek görev yapmıştır.
Mehmet İNAN, 1946-1948 yılları arasında 2 yıl gibi bir sürede Cumhuriyet Halk Partisinden belediye başkanı seçilerek görev yapmıştır.
Mustafa AKIN, 1948-1950 yılları arasında 2 yıl gibi bir sürede Cumhuriyet Halk Partisinden belediye başkanı seçilerek görev yapmıştır.
Kazım BAYKAN, 1950-1954 yılları arasında 4 yıl gibi bir sürede Demokrat Partisinden belediye başkanı seçilerek görev yapmıştır.
Fuat BİLGİN, 1954-1957 yılları arasında 3 yıl gibi bir sürede Demokrat Partiden belediye başkanı seçilerek görev yapmıştır.
Mahmut BİLGİNER, 1963-1965 yılları arasında 2 yıl gibi bir sürede Yeni Türkiye Partisinden belediye başkanı seçilerek görev yapmıştır.
Mithat HARIKÇI, 1965-1974 yılları arasında 9 yıl gibi bir sürede Adalet Partisinden belediye başkanı seçilerek görev yapmıştır.
Mustafa KOCATÜRK, 1974-1980 yılları arasında 6 yıl gibi bir sürede Milli Selamet Partisinden belediye başkanı seçilerek görev yapmıştır.
Mehmet ERDEM, 1984-1989 yılları arasında 5 yıl gibi bir sürede Milliyetçi Demokrasi Partisinden belediye başkanı seçilerek görev yapmıştır.
Şevket GÜRSOY, 1989-1994 yılları arasında 6 yıl gibi bir sürede Sosyal Demokrat Halkçı Partisinden belediye başkanı seçilerek görev yapmıştır.
Abdülkadir KIRMIZI, 1994-2004 yılları 3 dönem arasında 10 yıl gibi uzun bir sürede Refah Partisinden ve daha sonra Fazilet Partisinden belediye başkanı seçilerek görev yapmıştır.
Necip BÜYÜKASLAN, 28 Nisan 2004- 2 Nisan 2014 yılları arasında 10 yıl gibi bir sürede Adalet Kalkınma Partisinden belediye başkanı seçilerek görev yapmıştır.
Hüsrev KUTLU, 2014-2019 yılları arasında 5 yıl gibi bir sürede Adalet ve Kalkınma Partisinden belediye başkanı seçilerek görev yapmıştır.
Süleyman KILINÇ, 2019-2024 yılları arasında 5 yıl gibi bir sürede Adalet ve Kalkınma Partisinden belediye başkanı seçilerek görev yapmıştır.
Abdurrahman TUTDERE, 3 Nisan 2024’te Adıyaman belediyesinin 19. belediye başkanı olarak Cumhuriyet Halk Partisinden belediye başkanı seçilmiştir. Bu mevcut belediye başkanı, gelmiş geçmiş belediye başkanların arasında Adıyaman tarihinde en dezavantajlı başkan olarak göreve başlamıştır. 25-30 yıldır (Bu süreyi daha da geriye çekebiliriz.) şehri adeta sorunlarla baş başa bırakan yönetimlerin olması, bunların bir dikili ağacı bir örülü duvarlarının olmaması, yüzyılın felaketi olan 6 Şubat Depreminin en tahribatlı şeklini yaşayan bir şehir olarak başta can kaybı konusunda hem altyapı hem de üstyapı alanında şehrin yerle yeksan olması ve bunun yanında mevcut başkanın merkezi idareden yani iktidardan olmaması çiçeği burnunda bir başkan için ağır bir yük olmuştur.
1954’te il olan bu şehir için yerel (yerel yönetimler=belediye başkanları) bazda kim ne yaptı ,merkezi (merkezi yönetim=milletvekilleri) bazda kim ne yaptı? Evvela her Adıyamanlı ve bu şehirde yaşayan her birey bu soruyu kendine sorma ehline sahip olmalı. Neden bu şehir her alanda ama her alanda geride?Neden bize hizmet etmeleri için makam, mevki, koltuk, post ve yetki verdiklerimiz bize hizmetleri yerine getirmeleri için çalışmaları gerekirken bize efendi oluyorlar. Neden önlerinde ceketimizi iliklemek zorunda kalan biz oluyoruz? Kim bunlar? Hani bunlar hizmetkar, hizmetçi olmaya ant içenlerdi!!! Bu saatten sonra bu anda (yemine) her kim uyacaksa ona yetkiyi vermeliyiz. Vatandaş olarak bu şehrin bir Maraş, bir Malatya, bir Diyarbakır, bir Urfa, bir Antep olmasını istiyorsanız; particiliği, kamplaşmaları, fanatizmi ve kısır döngüyü terk etmelisiniz. Ya doğru adama sahip çıkmalıyız ya da onu bulmalıyız.
Hülasa şairin dediği gibi:
“Gül eker, gül dikeriz. Gül kazar, gül çabalarız. Gül budar, gül aşılarız. Gül kurutur, gül sularız. Gül keser, gül biçeriz. Gül alır, gül satarız. Gülü, gülle tartarız; altın ile ölçeriz. ”Bunun için gül ile tartacağımız, altın ile ölçeceğimiz insanlara ihtiyacımız var. Bu ihtiyacı idrak edenlere bin selam olsun..Vesselam..
Alirıza ŞABAŞ
24.05.2025